test

Невробиологија на менталните растројства и растројства во

однесувањето предизвикани од употреба на психоактивни супстанции

Вовед

Употребата на дроги и нарушувањата предизвикани од нив, даваат сериозни здравствени последици, како и драматични трошоци на општеството во однос на социјалните проблеми, нарушената кохезија на семејството и заедницата, изгубената продуктивност, безбедносните ризици и забавувањето на економскиот развој.

Врз основа на Светскиот извештај за дрога на УНОДЦ од 2021 година, во кој се внесени податоци за 2019 година, околу 275 милиони луѓе употребувале  дрога, околу 36 милиони луѓе (0,7 %) страдале од нарушувања од употребата на дрога што  резултирало со изгубени 18 милиони години здрав живот, најмногу поради опиоиди, а употребата на дрога убила речиси половина милион луѓе. Речиси 50.000 луѓе починале од предозирање со опиоиди во Соединетите Американски Држави во 2019 година, а бројката за сите предозирања поврзани со дрогата (претежно со употреба на опиоиди) во Европската Унија изнесувала 8.300 во 2018 година.

Здравствените системи се соочуваат со сè потешка задача, иако е зголемен бројот на луѓе со нарушувања од употребата на дрога, достапноста на третманските интервенции остана мала, односно 1 од 8 лица добиле стручна помош во 2019 година и покрај доказите дека цената за лекување е многу пониска од цената на нелекуваните лица со зависност од дрога.

Двата лека за лекување на нарушувања од употребата на опиоиди, метадон и бупренорфин, станаа сѐ подостапни во текот на изминатите две децении. Количината на овие лекови е зголемена за шест пати од 1999 година, од 557 милиони до 3.317 милиони дневни дози во 2019 година. Ова е позитивен знак дека третманот базиран на науката сега е подостапен отколку во минатото. Сепак, постојат големи разлики меѓу земјите и регионите и сѐ уште има ограничена достапност или нема достапност на овие лекови во некои земји. [1]

Во Европската Унија се проценува дека приближно 83 милиони (28,9 %) возрасни (од 15 до 64 години) барем еднаш во животот пробале дрога. Употребата на дрога е почеста кај  мажите (50,6 милиони) отколку кај жените (32,8 милиони). Најчесто консумирана дрога е канабисот (47,6 милиони мажи и 30,9 милиони жени). Помали се процените за употреба на кокаин (9,6 милиони мажи и 4,3 милиони жени), МДМА (6,8 милиони мажи и 3,5 милиони жени) и амфетамини (5,9 милиони мажи и 2,7 милиони жени). Преваленцата на високо-ризична употреба на опиоиди меѓу возрасни во 2019 година се проценува на еден милион (0,35 % ) од населението во Европската Унија, од кои 510. 000 биле  вклучени во терапија со опиоиден агонист. Корисниците на опиоиди учествуваат со 26 % од вкупниот број лица кои бараат третман за зависност. Опиоидите биле присутни во 76 % од случаите на предозирање со фатален исход пријавен во Европската Унија  за 2019 година.

Новата Стратегија на Европската Унија за дроги 2021-2025 експлицитно наведува дека Европскиот одговор за дроги треба да биде заснован на докази и да се применува балансиран и интегриран начин, кој мора да се проценува врз основа на влијанието врз здравјето, безбедноста и благосостојбата на нашите граѓани. [2]

Во Република Северна Македонија според Истражувањето за употреба на психоактивни супстанции кај општата популација од 2017 година меѓу сите возрасни 8,9 % (10,3 % мажи и 6,7 % жени) пријавиле дека некогаш земале илегални дроги, а најчесто употребена дрога бил канабисот кај 8,2 % (9,9 % мажи и 5,6 % жени). Животната преваленца за другите дроги изнесувала: екстази 1,6 % (1,7 % кај мажите и 1,4 % кај жените), амфетамини 1,1 %(1,3 % мажи и 0,8 % од жените), хероин 1,1 % (1,6 % мажи и 0,4 % жени), ЛСД 0,5 % и кокаин 1,3 % (1,7 % од мажите и 0,7 % од жените). Од младите возрасни 16,1 % пријавиле дека некогаш користеле каква било дрога за време на нивниот живот, а кај 15 % тоа било марихуана, додека за другите дроги животната преваленца е: екстази 2,8 %, хероин 1,7 %, амфетамини 2,1 %, кокаин 2,5 % и ЛСД 1 %. Највисоката преваленца во текот на животот за која било дрога е кај возрасната група од 15 до 24 години (18,9 %).

Животната преваленца за употреба на нови психоактивни супстанции (НПС) кај општата возрасна популација изнесува 0,6 %, животната преваленца за анаболни стероиди е 2,6 %, а кај младите возрасни 3,9 % со доминација кај младите мажи. [3]

ЕСПАД истражувањето од 2019 година покажа дека во Република Северна Македонија 7,3 % од учениците на возраст помеѓу 15-16 години користеле дрога за време на нивниот живот. Животната преваленца на употреба на дроги била: 6,1 % канабис; 1,1 % екстази; 0,6 % амфетамин; 0,4 % метамфетамин; 0,9 % кокаин; 0,4 % крек, 0,8 % ЛСД; 0,5 % хероин; 0,2 % GHB; 1,9 % инхаланти; 1 % НПС (1,4 % синтетски канабиноиди и     0,8 % синтетски катинони); и 5,6 % фармацевтски производи (2 % лекови против болки, 4,2 % седативи, 0,6 % анаболни стероиди). Употребата на дроги е почеста кај момчињата отколку кај девојчињата, освен употребата на седативи и лекови против болка без рецепт, што е почеста кај девојчињата. [4]

Вкупниот број на лица кои инјектираат дроги (ЛИД) главно опиоиди, на возраст од 18 до 55 години во земјава бил проценет во 2017 година со употреба на мултипликациски метод. Во Скопје, очекуваниот број на ЛИД е 918 (CI95 % = 707-1,411), па оттука на национално ниво, оваа бројка се проценува на 6.756 (CI95 % = 5.206-10.377), под претпоставка дека процентот на ЛИД во Скопје е еднаков низ целата земја. [5]

Имајќи  предвид  дека поради недостатокот на сигурни извори на податоци од некои региони, најверојатно, се потценува целата димензија на феноменот на дрога. Податоците се загрижувачки и треба да ги ангажираат здравствените работници од кои се очекува да дадат адекватен одговор и базиран на докази за предизвиците од употребата на дрога што со години се игнорирани. Научниот пристап и медицината базирана на докази е единствениот начин според кој тие треба да се раководат при нудење на одговор за овие предизвици. За таа цел, најпрво, треба да се запознаат со природата и невробиологијата на душевните растројства и растројствата во однесувањето предизвикани од употреба на супстанции што е содржано во овој текст, што, пак, ќе доведе до адекватен третман кој е заснован на докази за овие болести како што е и експлицитно наведено во новата Стратегија за дроги на ЕУ и Извештајот за дрога на УНОДЦ од 2021 година. 

 

Невробиологија на зависност од дрога

Зависноста е состојба во која лицето влегува во компулсивно однесување, дури и кога се соочува со негативни последици. Главна карактеристика на зависноста е губење на контролата на внесот на супстанција. Научниците научија многу за биохемиските, клеточните и молекуларните основи на зависност; јасно е дека зависноста е болест на мозокот. Најновото истражување покажува дека патот на наградата може да биде уште поважен во копнежот-желбата поврзана со зависноста, во споредба со самата награда. [6]

Покрај симптомите на оваа комплексна болест, ранливата популација, веројатно, ќе развие и други болести,  како ХИВ, хепатит Ц, туберкулоза, кардиоваскуларни проблеми, проблеми со црниот дроб, а се зголемува и ризикот од сообраќајни несреќи, насилство и предозирање. Особено, кога поединци се изложени на психоактивни супстанции за време на детството и адолесценцијата – (развојната возраст што е клучно за созревање на мозокот) - ризикот по менталното здравје и проблемите во однесувањето во зрелоста се значително зголемени.

Историски гледано, почнувајќи од 60-тите години на XX век, проблемите со употребата на дрога се сметаа за морален проблем, криминално однесување, чисто социјален проблем или резултат на неуспех во образованието. Како одговор на овие неточни толкувања, на погодените лица им се нуделе несоодветни интервенции кои не биле засновани на наука, со многу лоши, разочарувачки и вознемирувачки резултати. Но денес современите истражувачки техники и темелните истражувања докажаа  генетски фактори, кои во комбинација со социјални фактори, особено неволјите во детската возраст и фармаколошкото дејство на дрогите врз мозокот доведуваат до  нарушувања од употребата на дрога, а ова има клинички импликации при изборот на третманот, ефикасноста на третманот и прогнозата од болеста.

Интерпретацијата на нарушувања од употребата на дрога, како болест, без морализирање и осудувачки пристап, се заснова на препознавање на факторите на ранливост кои влијаат на одредена популација. Овие фактори на ранливост како импулсивност, потреба од предизвици, ниско ниво на допамин, кои клинички може да се манифестираат како растројства во однесувањето, растројства во расположението, АДД или АДХД и други,  во голема мера придонесуваат за започнување со употреба на дрога и транзиција од епизодна употреба во постојана употреба и зависност. Препознавањето на неконтролирано, компулсивно однесување и големиот број на здравствени последици го олеснуваат прифаќањето на нарушувањата од употребата на дрога како здравствен проблем.

Нарушувањата од употребата на дроги се лекуваат доколку се применуваат соодветни методи кои се потврдени од науката како ефективни. За жал, сѐ уште не сите практики на лекување се базирани на податоци од истражувањата, туку на мислења, традиција, клиничко искуство, политички и идеолошки агенди. Јасно е дека нарушувањата од употребата на дрога не можат да бидат решавани со „магични решенија“. Свесни сме за неопходноста од интегриран фармаколошки и психосоцијален третман, како дел од долгорочен континуитет на грижа. Резултатите од третманот на зависност од дроги не можат да бидат слични со оние од третманот на акутни заболувања. Нарушувањата од употребата на дрога имаат хронична природа, а клиничкиот тек се заснова на стабилни невробиолошки промени кои се основа на карактеристиките на однесувањето вклучувајќи го и ризикот од рецидив кој е чест како и кај другите хронични заболувања. Ова имплицира на тоа дека оние кои лекуваат нарушувања од употребата на дрога треба да бидат подготвени да работат со пациентите долго време, понекогаш и цел живот - што е, исто така, случај со други хронични заболувања.

 

Механизмот на физичка апстиненцијална криза и толеранција

Лице кое користи  дрога ако нагло престане со употребата може да доживее симптоми на физичка апстиненцијална криза. Опијатите имаат потенцијал да предизвикаат јасни „физички“ знаци и симптоми на апстиненцијална криза, како што се хипертензија или грчеви во стомакот. Сите дроги, потенцијално создаваат симптоми на психичка апстиненцијална криза, како што се дисфорија или анхедонија, намален капацитет за доживување на задоволство.

Феномените на толеранција и симптоми на физичка апстиненцијална криза резултираат, барем делумно, од компензаторни приспособувања што се јавуваат при администрација на дроги. Како одговор на стимулација од дроги, ваквите адаптации дејствуваат на одржување на рамнотежа со намалување на ефектите од дрогите (толеранција). Во отсуство на дрога, овие адаптации се демаскираат и може да произведат симптоми, генерално, спротивни на симптомите предизвикани од дрогата (апстиненцијална криза). Таквите механизми за невроадаптација се најубедливо документирани за опијатна физичка апстиненцијална криза.

Толеранцијата и апстиненцијалната криза се аспекти на „физичката зависност“ од дрогата.

Спротивно на ова, психичката зависност  „зависничко однесување“ се дефинира со неконтролирана, компулсивна употреба на дрога и покрај негативните последици. Физичка зависност, може да се појави без психичка зависност (на пример: пациенти со канцер  кои примаат морфиум). Покрај тоа што физичката криза не е доволна за психичка зависност-зависничко однесување, таа, исто така, не е неопходна за психичка зависност. Симптомите на физичка апстиненцијална криза и толеранција имаат тенденција да исчезнат за неколку дена или недели и затоа малку е веројатно дека на нив се должи постојаноста на зависноста од дрога. Затоа, од суштинско значење е да се направи разлика помеѓу невронските промени што претставува физичка зависност (нуклеус локус церилеус) и оние кои се одговорни за присилно- компулсивно  користење на дрога, а подоцна и за рецидив (патот за награда)(слика бр.1.).

Слика бр. 1. Делови на мозокот одговорни за физичката и психичката зависност [6]

Механизмот на толеранција е доста сложен и вклучува намалено ослободување на невротрансмитери, намалено врзување со рецепторите, промени во склопот на поединците на рецепторот и промени во експресијата на интрацелуларниот втор гласник. Промените во експресијата на интрацелуларниот втор гласник вклучуваат намалување на аденилциклаза и преуредување на други синаптички функции како одговор на континуираното изложување на психоактивната супстанција. Во одредена смисла, мозочните клетки се штитат од прекумерна стимулација од дрогата, ослабувајќи го невронскиот одговор.

Механизмот на физичка апстиненцијална криза се чини дека е поврзан со адаптација на невробиолошкиот пат на изложеност на дроги. На пример, во случаи на синдром на апстиненцијална криза од опиоид, способноста на мозокот да произведува ендогени опиоидни пептиди (бета-ендорфин и мета-енцефалин) е привремено компромитирана од долготрајната стимулација на рецептори со опиоиди. Невроните кои произведуваат опиоидни пептиди значително ја намалуваат нивната активност, приспособувајќи се на режимот на прекумерна стимулација на опиоидните рецептори. Кога одеднаш се прекинува внесувањето на хероин (егзоген опиоид), а во исто време ендогените опиоиди веднаш не се достапни, контролата на опиоидниот инхибитор врз симпатичкиот систем е нарушена. Како резултат на тоа неконтролирано се  ослободува адреналин и норадреналин од локус церилеус што предизвикува апстиненцијална криза со симптоми предизвикани  од адреналин и норадреналин.[6]

 

Механизам на развој на зависност

Психоактивните супстанции дејствуваат на специфичен систем во мозокот - лимбичниот систем кој е примитивен дел од мозокот кој е одговорен за задоволство - награда, преживување и алармирање за ризични ситуации со цел да се обезбеди стабилна состојба. Овој систем е клучен за опстанокот на поединецот и за еволуцијата на видовите, всушност, поддршка на мотивацијата за храна, секс и социјална агрегација и има суштинска улога во контролата на однесувањето во однос на ризичните состојби и заканите по животот.

Задоволствата и ризиците се управуваат преку вентралната тегментална област и се обработуваат од акумбенс јадрото во стриатумот. Овие дразби, неопходни за опстанок, генерираат трага на емоционална меморија во амигдалата и влијаат на процесите на учење во хипокампусот.

Психоактивните супстанции се во состојба да го „киднапираат“ сложениот систем за мотивација/учење и донесување одлуки, фокусирајќи го целосно на супстанциите. Овој процес служи како основа на која се темели компулсивното однесување.

Ефектите на дрогите сами по себе, со нивните наградувачки ефекти и придружните неутрални стимули, ја окупираат емоционалната меморија и создаваат „абнормално асоцијативно учење“.

Силните инструментални сеќавања, кои ги поврзуваат дејствата за барањето дрога, ја поддржуваат постојаната навика на зависност. Неутралните стимули на животната средина, поврзани со ефектот на задоволство од дрогата преку Павловото условување, го одржуваат компулсивното однесување. За возврат, инхибиторната контрола во префронталниот кортекс станува неефикасна и слаба. Сите делови на мозокот кои учествуваат во зависноста се  прикажани на слика бр. 2.

 

Слика бр. 2. Мозочни кола вклучени во зависност[6]

Функционалните невробиолошки промени се во основата на неконтролираната шема на однесување предизвикана од психоактивни супстанции. Ова вклучува изменето ослободување на допамин како одговор на дроги и стимули поврзани со дроги, зголемен кортико ослободувачки фактор  (CRF) и зголемен глутамат.

Алтернативните фази на наградување и жалење го карактеризираат компулсивниот циклус, со постојано помало ослободување на допамин (што одговара на помал интензитет на задоволство) и сè поголемо ослободување на CRF/глутамат (што одговара на зголемување на жалење/вознемиреност). Во хронична фаза на зависност, дрогите се земаат не за да се добие задоволство, туку за да се ослободат од вознемиреност, дисфорија или негативна емоционална состојба.

Хомеостатскиот процес, поточно рамнотежата помеѓу хедонистичките ефекти предизвикани од ослободување на допамин и непријатниот статус поврзан со CRF, хормони на стрес и глутамат, се постигнува во различна точка. Зависноста се претставува како циклус на спирална дисрегулација на системот за награда на мозокот. Циклусот постепено се зголемува, што резултира во присилна употреба и губење на контролата врз земањето дроги.

Контраадаптивните процеси, кои се дел од нормалното хомеостатско ограничување на функцијата на наградување, не успеваат да се вратат во рамките на нормалниот хомео-статички опсег и се претпоставува дека формираат алостатска состојба. Од гледна точка на зависност, алостазата се дефинира како процес на одржување на очигледна стабилност на функцијата на наградување преку промени во механизмите за наградување на мозокот. Алостатската состојба претставува хронично отстапување на зададената вредност за наградата и се поттикнува не само со нарушување на регулацијата на наградните кола, туку и со активирање на одговорите на мозокот и хормоналниот стрес.

Најновите научни докази открија уште попроблематично сценарио. Невробиолошките промени кои лежат во основата на компулсивното однесување  на зависноста, во комбинација со мотивацискиот систем што реагира само на дроги и инхибиторниот систем кој станува немоќен, не се базираат само на функционални промени што влијаат на невронските интеракции, туку и на епигенетските ефекти на психоактивните супстанции. Дрогите се во состојба да предизвикаат компулсивна експресија на генот  кој го променува однесувањето. 

Делови од гени, кои кодифицираат важни невронски функции, можат да се замолчат или активираат со стабилни промени во транскрипцијата на ДНК во РНК. Овој епигенетски механизам, кој влијае на генетската експресија, делумно ја објаснува хроничната природа на зависноста од болеста и помага да се демонстрира зошто рецидивите во употребата на дроги се можни и по долг период на апстиненција.

Истражувањата на долгорочните промени во структурата и функцијата на мозокот како последица на хроничното изложување на дроги сугерираат дека промените во регулацијата на генот значително придонесуваат за фенотип на зависност. Докажани се повеќе механизми со кои дрогите го менуваат транскрипцискиот потенцијал на гените.

Абнормалното асоцијативно учење, поврзувањето на ефектите од дроги и неутралните или емоционалните стимули со невробиолошките промени во функцијата на мотивацискиот систем поврзани со компулсивно однесување се израз на стабилен епигенетски механизам што може да опстојува долго време. Механизмот што е основа на овие промени очигледно не е целосно неповратен, но животните настани и меѓучовечките односи што можат да ги вратат овие промени се карактеризираат со силна и континуирана поддршка, заснована на позитивни емоции (интензивна грижа/ љубов).

Стабилните промени во невробиолошките патеки, вклучително и епигенетските механизми, ќе направат нуклеус акумбенс да реагира само на дрогите и на ниту една друга награда. Затоа мозокот за да има допамин станува зависен од дрогите. Експерименти на луѓе покажуваат дека некои имаат силен допамински систем, за разлика од други  кои имаат ниско ниво на допамин  и токму на овие им се допаѓа ефектот на психостимулантните дроги за разлика од првите  кои се неутрални или не им се допаѓа ефектот. Ова претставува биолошка причина – ранливост за употреба на дрога.

Природните наградувачи повеќе не се адекватни кога има силна стимулација од  дрогите кои предизвикуваат еуфорија и задоволство преку ослободување на допамин и серотонин. Мозокот е така дизајниран што сите задоволства се со посредство на допамин. Допамин се ослободува при внесување на храна и секс но 5 пати повеќе при користење на амфетамин.

Стимулите поврзани со користење дроги се силно поврзани со барање дрога и тие се во состојба да го активираат копнежот (компулсивна желба) дури и ако индивидуата е изложена на нив само неколку милисекунди. Покомплексни стимули може да бидат  меѓучовечките проблематични врски, стресните состојби и фактори на животната средина. Уште посложени и помалку контролирани се емоционалните стимули како што се: вознемиреност, социјална фобија, депресивни мисли, меланхолија, неискажано жалење и чувство на осаменост или изолација.

Стимулите  предизвикуваат копнеж, во повеќето случаи на потполно несвесен начин. Засегнатата индивидуа доживува растечки интерес за дрога како главен приоритет во нејзиниот живот. Иако мотивацискиот систем на мозокот кога е „киднапиран“ од дроги, главно, се активира со ослободување на допамин предизвикан од дрогите  во нуклеус акумбенс, во вентралниот стриатум, е откриено дека интензитетот на копнежот е поврзан со промените на допамин во дорзалниот стриатум.

Допамин во дорзалниот стриатум, регионот вклучен во учење на навики и во иницирање акција, е вклучен во копнежот и треба да се смета за основна компонента во механизмот за зависност.[7]  

 

Дејство на опиоидите врз мозокот

Во дејството на опиоидите учествуваат три типа на неврони (слика бр. 3); оној што ослободува допамин (лево), соседен (десно) кој содржи различен невротрансмитер (ГАБА) и постсинаптичката клетка што содржи рецептори на допамин. Опиоидите се врзуваат за опиоидни рецептори на соседниот неврон со што се испраќа сигнал до терминалниот завршеток за да се ослободи повеќе допамин. Според една теорија активирањето на рецепторот на опиоид го намалува ослободувањето на ГАБА, што нормално го инхибира ослободувањето на допамин - така ослободувањето на допамин е зголемено. [6]

Слика бр. 3. Oслободување на допамин под дејство на опиоиди [6]

Дејството на кокаин врз мозокот

Кокаинот се врзува во деловите на мозокот кои се богати со допамински синапси, како што се ВТА и акумбенс јадрото. Допаминот осободен во синапсата се врзува за рецепторите на допамин и со  пумпи за повторно преземање се враќа назад во терминалниот завршеток на невронот. Кога е присутен кокаинот тој се врзува за пумпите и ги спречува да го пренесуваат допаминот назад во невроните. Значи, повеќе допамин се собира во синаптичкиот простор и може да активира повеќе допамински рецептори. Иако има различен механизам, ефектот е ист со ефектот на опиоидите, односно повеќе допамин во синаптичкиот простор.

Слика бр. 4. Ослободување на допамин под дејство на кокаин[6]

Активирање на  патот на награда од дрогите со покачување на допаминската трансмисија

Исто како хероинот и кокаинот што го активираат патот за наградување во ВТА и акумбенс јадрото и другите супстанции како што се: никотинот и алкохолот ја активираат оваа патека (слика бр. 5), иако понекогаш индиректно (на пример: алкохолот го активира патот на награда преку глобус палидус). Иако секоја супстанција има различен механизам на дејствување, сите ја зголемуваат активноста на патот на наградата со зголемување на допамин. Поради начинот на дизајнирање на нашиот мозок и бидејќи овие супстанции ја активираат оваа патека, тие имаат можност да бидат злоупотребувани. Затоа, зависноста е навистина болест на мозокот. Ефективните лекови кои се достапни за лекување на зависност од опиоиди дејствуваат делумно на истата патека за наградување. Во иднина, исто така, може да бидат достапни лекови за лекување на зависност од кокаин и други лекови на сличен начин.

Слика бр. 5. Активација на патот на награда од психоактивни супстанции[6]

Клинички импликации

Невробиологијата на зависноста има клиничка импликација во изборот на третманот особено кај опиоидната зависност. Опиоидните агонисти метадон и бупренорфин се лекови  на избор за третман на опиоидна зависност според медицината базирани на докази. Терминот супституциски третман не е среќно избран и адекватен термин затоа што метадонот и бупренорфинот не заменуваат една зависност за друга. Метадонот и бупренорфинот се третман за зависност од опиоиди, а не замена за хероин. Зависноста од опиоиди веќе е развиена, а активната молекула е иста – морфиум. Но  хероинот и метадонот се разликуваат и тоа најмногу по почетокот и должината на дејството. Метадонот го постигнува ефектот полека, многу подолго дејствува па затоа не предизвикува интензивен ефект на задоволство, еуфорија или седација  и брзо потоа апстиненцијална криза како што е случај со хероинот. Бупренорфинот, пак, воопшто не предизвикува седација и еуфорија. Двата лека ги стабилизираат промените на мозокот претходно изменети од хероинот. Наједноставен опис за тоа како луѓето се чувствуваат кога се на одржување со метадон или бупренорфин е „нормално“, ако лицето е на стабилна и адекватна доза.

 

Заклучок

Опијатните дроги се причина за најголем број предозирања и ризици по здравјето, семејството и општеството во целина. Синдромот на зависност од дрога е болест на мозокот, со компулзивна  симптоматологија во која нема доброволност. Таа може да се лекува доколку се применува адекватен третман базиран на докази. Заради природата на болеста и познавање на невробилогијата на болеста, неоправдано е лекување на зависноста од опијати со  невролептици, бензодијазепини и наркотични аналгетици со краток полуживот – трамадол. За среќа, за опијатната зависност постои специфичен третман базиран на докази кој е ефикасен и ефективен. Лекови за третман на опијатната зависност се опиоидните агонисти- метадон, бупренорфин, комбинација на бупренорфин со налоксон и опиоидните антагонисти- налтрексон. Лек за третман на акутна интоксикација е налоксонот.

Литература:

1.       United Nations Office on Drugs and Crime, World Drug Report 2021 (United Nations publication, Sales No. E.21.XI.8)

2.       European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (2021), European Drug Report 2021: Trends and Developments, Publications Office of the European Union, Luxembourg.

3.       Institute of Public Health of the Republic of Macedonia, Substance Abuse among the General Population (GPS survey), 2017. http://iph.mk/wp-content/uploads/2017/11/KLUCNI-REZULTATI-OD-ISTRAZUVANJE-ZA-UPOTREBA-NA-DROGI.pdf

4.       ESPAD Report 2019 Results from the European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs https://tinyurl.com/dnrxz7rv

5.       Report on the bio behavioural study and population size estimates of people who inject drugs in Skopje, Republic of Macedonia, 2017 http://iph.mk/wp-content/uploads/2019/03/RDS-LID-2018.pdf

6.       NIDA. 2020, February 25. The Neurobiology of Drug Addiction. Retrieved from https://tinyurl.com/2p8k6wjx on 2021, July 11

7.       UNODC. Manual for the training of policymakers on the nature, prevention and treatment of drug use disorders. UN New York 2016

 

Проф. д-р Лилјана Игњатова

Психијатриска болница, Скопје