test

БАР-концепт

Првиот проблем со кој се соочуваме при дијагностиката на БАР е временската експонираност на ова растројство. Имено, лекарот опсервира моментална слика на болеста, која е само една од варијациите на широкиот спектар на клинички слики што ги презентира БАР. Затоа не толку често во минатото, но и денес имаме „погрешно“ поставена дијагноза на депресивно растројство, на анксиозно растројство, на шизофрено растројство или, пак, на растројство на личноста. За да се избегне овој дијагностички проблем, потребна ни е добра анамнеза, особено хетероанамнеза, со која ќе биде опфатен долг временски период, понекогаш и од повеќе години, а сѐ со цел лекарот да ја забележи цикличноста (или сезонската тенденција) во појавата на некоја од клиничките слики на БАР. Фактички, цикличноста е главната и постојана карактеристика на БАР сѐ до моментот на успешно стабилизирање/лекување, а со несоодветниот или со делумниот третман може да доведеме до она што денес го нарекуваме „брзо циклирачка“ или „мешана“ форма на БАР. Графичкиот приказ на БАР што се користи денес треба да биде дополнет (график 1).

Графички прикажаниот модел (график 1) е многу поедноставен и ги користи само варијантите на двете елементарни клинички слики на БАР, според кои и го добил името манично-депресивна психоза.

Понатаму, овој графички приказ не може да ги објасни или да ги претстави другите клинички презентации поврзани со вклучување на психотичноста во која било варијација или, пак, мешаната или брзоциклирачката форма на БАР. Затоа е можеби посоодветен следниот график (график 2), каде што, наместо со 1 синусоида, БАР е претставен со 3 независни синусоиди, со што може многу лесно и разбирливо лекарот да добие претстава што, всушност, претставува БАР, но и сите клинички варијации што ги гледаме во секојдневната клиничка пракса.

На график 3, наместо една синусоида која се движи нагоре кон маничната клиничка слика или надолу кон депресивноста, имаме посебни синусоиди за движењето на расположението кон еуфоричност или повеќе и посебна синусоида која ги означува степенот или изразеноста на депресивноста. Патологијата со која најчесто се сретнуваме е надвор од означеното поле со зелено на графикот.

Сето ова би било многу едноставно доколку немаше потреба во графикот да се воведе и посебна синусоида која ја означува психотичноста, елемент во склоп на БАР, кој може да се појави или да го изненади терапевтот, па дури и во изолиран облик во некој период од болеста. Затоа тука е вклучена и третата синусоида, која, исто така, има свој ритам.

Инаку, медицината сѐ уште нема доволно сознанија за етиологијата и за генезата на ритмите кои се со подолг карактер од циркардијалните (како на пример сезонските ритми).

Прифаќајки го наведениот концепт, веќе можеме лесно да ја промениме перцепцијата за БАР, но и полесно да ги забележиме, а потоа и соодветно да ги третираме варијациите на БАР кои биле вклучени во друг дијагностички психијатриски ентитет.

На овој начин можеме да ги објасниме сите фази или клинички слики што ни ги презентира БАР, како на пример мешаната форма, за чија појава честопати и лекарите придонесуваат со несоодветен или со нецелосен третман.

 

Брзоизменувачката форма на БАР

Но и појавата на психотичноста како придружен елемент со другите ритми или, пак, како изолиран феномен во еден временски период од болеста, поради што често БАР е дијагностициран како некоја од формите на шизофренија (Ф20.0 или Ф25).

Прифаќајки го концептот на БАР, заедно со познавањата на принципите за третман на БАР, како и на одделните клинички слики на БАР, и заедно со психофармаколошките особености на комбинираната терапија, која честопати сме принудени да ја применуваме (напуштајќи го концептот на монотерапија), односно интеракциите меѓу користените психоактивни лекови, можеме успешно да се соочиме со проблемот на БАР, како и со проблемот на disability што го носи овој дијагностички ентитет.

Целта на секој психијатар е да го постигне она што го забележал уште Е. Крепелин, односно постигнување restitucio ad integrum на пациентот.

 

 

Референци

Проф. д-р Бранислав Стефановски

ЈЗУ Универзитетска клиника за психијатрија, Скопје