test

Психофармаколошки менаџмент на биполарното афективно растројство

Биполарното афективно растројство (БАР) е растројство на расположението, кое не е во согласност со објективните околности и има тенденција за рекурентност, манифестирајќи се со фази на маничност или на депресивност (со различен интензитет) и со апсихотични интервали меѓу нив. Всушност, БАР е презентирано со промени во целокупната активност. Растројството ги нарушува емоциите, мисловниот процес, однесувањето, перцепциите... БАР е хетерогено по својата природа и може да се манифестира како:

 · класично биполарно растројство со презентација на манични и на депресивни фази;

 ·  мешана форма на БАР;

 ·  брзоизменувачка форма на БАР;

 ·  модел со психотична симптоматологија. 

БАР има многу широк спектар на клинички слики и сите комбинации се можни. Една од карактеристиките на ова растројство е и неговата сезонска повторливост, така што ако успееме да ја спречиме, БАР не би требало да е проблем за менаџирање. Во однос на шизофреното растројство, БАР е со подобра прогноза и со можност за restitutio ad integrum. Годишната инциденција на биполарното растројство се движи во опсег од 3 до 10 случаи на популација од 100.000, а преваленцијата во текот на животот се проценува од 3 до 7 %.

Генерално, биполарното афективно растројство може да се менаџира со соодветна фармакотерапија и со таргетирани психосоцијални интервенции, но понекогаш може да опстојуваат резидуални клинички симптоми и дисфункционалност, и покрај активниот третман. Затоа афективните симптоми и функционирањето треба континуирано да се реевалуираат кога станува збор за пациенти со биполарно растројство.

Раната и соодветна дијагноза на биполарното растројство е значајна за оптимизирање на терапевтскиот исход. И покрај тоа, кај повеќе пациенти временскиот период за дефинирање на дијагностичкиот ентитет е повеќе од 10 години. Кај многу пациенти со биполарно афективно растројство првично е дијагностицирано унипорално депресивно растројство, што е проблематично бидејќи употребата на антидепресиви во отсуство на психостабилизатор или на одбрани антипсихотици може да не биде ефикасна и може да предизвика премин во манична фаза или дестабилизација на растројството.

 

Диференцијална дијагноза

При дефинитивното дијагностицирање на БАР треба да ги разгледаме диференцијално-дијагностичките можности/ентитети, со цел дефинитивно дијагностичко прецизирање на растројството.

Униполарната депресија е првиот диференцијално-дијагностички ентитет што треба да се диференцира. Една третина од пациентите со депресија во примарната здравствена заштита имаат биполарно афективно растројство. Значаен предизвик е диференцирањето меѓу униполарната и биполарната депресија. Епизодите на униполарна и на биполарна депресија, генерално, имаат исти дијагностички критериуми. Сепак, историјата на манични или на хипоманични епизоди ја разликува биполарната од униполарната депресија. Трагањето по минати манични или хипоманични епизоди е особено значајно кај лицата со ран почеток на нивната прва депресивна епизода (< 25-годишна возраст), високиот број епизоди на депресија (≥ 5), историјата за психотични карактеристики во текот на епизодите на депресија, како и позитивната семејна анамнеза за биполарно афективно растројство.

Се покажало дека овие карактеристики ја зголемуваат можноста за биполарна депресија во однос на униполарната депресија, особено кај оние лица со мултипли ризик-фактори. Распрашувањето за минати манични или хипоманични епизоди е, исто така, значајно кај пациентите со депресија кои немаат позитивен одговор на антидепресивниот медикаментозен третман, па дури и им се влошува состојбата.

Шизофренијата е следна дијагностичка категорија која треба да се диференцира од БАР, особено маничната фаза со психотични симптоми, презентирани со делузии и со халуцинации.

Акутната интоксикација со психоактивни супстанции може да наликува на манична фаза на БАР, но тие треба да се диференцираат или, евентуално, да се дијагностицираат како коморбидитет, ако се исполнети критериумите за тоа.

Кај децата треба да се диференцира АДХД од маничната фаза, кои може да наликуваат по презентираната симптоматологија.

Исто така, генерализираното анксиозно растројство и граничното растројство на личноста треба да се исклучат диференцијално дијагностички.

 

Психијатриски коморбидитет

Психијатриските коморбидитети се присутни кај 50 – 70 % од пациентите со биполарно афективно растројство. Најчести меѓу нив се анксиозните растројства (~ 70 % од пациентите) и злоупотребата на алкохол и на психоактивни супстанции (~ 40 – 50 % од пациентите). Присуството на овие коморбидитети кај пациентите со биполарно афективно растројство е поврзано со полош лонгитудинален тек, почести афективни епизоди, суицидални обиди и со посиромашен квалитет на живот и на функционирање.

И покрај тоа, пациентите со БАР и со коморбидитет на злоупотреба на психоактивни супстанции не заздравуваат потешко во однос на оние пациенти со БАР кои немаат коморбидна злоупотреба на психоактивни супстанции. Други состојби кои често се јавуваат кај биполарното растројство се растројствата во исхраната и растројствата со нарушена контрола на импулс (АДХД, хиперактивно растројство). Повеќе од една третина од пациентите со БАР имаат коморбидно растројство на личноста, особено гранично растројство на личноста.

Пациентите со коморбидно растројство на личноста имаат тенденција за почести афективни епизоди, пократки евтимични интервали, повисок процент на растројства на злоупотреба на алкохол и на психоактивни супстанции, како и повисок процент на суицидалност. Овие коморбидни состојби треба да бидат соодветно лекувани и често кај нив е потребен интегративен третман истовремено со менаџирањето на суштинските симптоми на БАР.

 

Инвестигации кај БАР

Дополнителните инвестигации се особено значајни кај:

 · агитираните пациенти;

 · оние кај кои има дехидратација и ризик од рабдомиолиза;

 · алкохолната или кај интоксикацијата со психоактивни супстанции;

 · инвестигациите за евентуална електролитна нерамнотежа;

 · хипо/хипергликемија;

 · тироиден статус;

 · тестови за хепатална и за ренална функција.  

 

Третман на БАР

Третманот на БАР може да се систематизира во 4 етапи:

 · евалуација и дијагноза на презентираните симптоми;

 · акутен третман и стабилизација на криза при психоза или при суицидални/хомицидални идеи/обиди;

 · тенденција кон целосно повлекување на депресивната/маничната состојба;

 · постигнување и одржување евтимија.

 

Фармакотерапевтскиот менаџмент на БАР опфаќа неколку групи на лекови:

 · психостабилизатори (Литиум);

 · психостабилизатори антиконвулзиви (Valproic acid, Carbamazepine, Oxcarbazepine, Lamotrigine, Topiramate);

 · атипични антипсихотици (Risperidone, Оlanzapine, Quetiapine, Aripiprazole);

 · антидепресиви, кои треба многу внимателно да се ординираат и никогаш како монотерапија.

Комбинираниот фармакотерапевтски третман кај БАР почесто е правило отколку исклучок. Психостабилизаторите се основа на третманот. Најважната цел која сакаме да ја постигнеме со фармакотерапевтскиот третман кај БАР, секако, е да се оптимизира терапевтскиот ефект и толерабилноста, а да се минимизираат несаканите ефекти. При недоволна ефикасност со избраниот

психостабилизатор, опциите за третман се:

 · воведување втор психостабилизатор или

 · психостабилизатор во комбинација со антипсихотик или со антидепресив.

При фармакорезистентност, секако, се јавува потреба за двојна терапија.

Комбинираниот психофармаколошки третман, кој е повеќе правило отколку исклучок кај БАР, доведува до можни фармакодинамични и фармакокинетски интеракции меѓу лековите. Затоа значајно е да се познаваат информациите за потенцијалните интеракции меѓу лековите, за да се постигне безбедно ординирање и третман. Додека некои комбинации на лекови може да се покаже дека се од корист и дека затоа може препорачано да се користат во клиничката пракса, во повеќето случаи комбинациите може да бидат штетни, резултирајќи или со намалување на ефикасноста или со зголемување на ризикот од несакани реакции.

Во следниот дел ќе бидат прикажани најчестите интеракции меѓу користените групи на лекови во лекувањето на БАР.

 

Литиум 

Литиумот е една од најефикасните опции за третман на БАР. Тој е основа во третманот за одржување на БАР уште од 1960 г. Во споредба со другите психостабилизатори, Литиумот демонстрира супериорност во спречувањето на маничните епизоди, а, исто така, е сугерирано дека има и антисуицидални ефекти. Повеќето пациенти примаат и други лекови заедно со Литиумот, кои потенцијално може да стапат во интеракција со него. Литиумот едноставно се администрира и обично добро се толерира. Рутинскиот менаџмент на пациентите кои примаат Литиум како монотерапија е едноставен.

Всушност, компликации може да се јават кога се додаваат други лекови кои потенцијално влегуваат во интеракција со Литиумот. Врз клиренсот на Литиумот влијаат лекови кои ја алтерираат реналната функција, како на пример инхибиторите АКЕ, антагонистите на рецепторот ангиотензин, диуретиците и нестероидните антиинфламаторни лекови. Регуларното набљудување на концентрациите на литиум во плазмата, како и на другите параметри за безбедност се суштински.

Литиумот има многу тесен терапевтски опсег во третманот за одржување. Концентрациите на литиум секогаш треба да се одредуваат 12 часа по последната примена доза. Регуларно набљудување е потребно до постигнување терапевтски концентрации на литиум, а потоа во секое време кога пациентот ќе презентира симптоми на токсичност од Литиумот. Состојбите кои водат кон хемодинамични промени, како на пример дехидратација, фебрилност, гастроинтестинално губење и интеракции меѓу лекови кои може да ја нарушат серумската концентрација на литиум, треба да бидат ревидирани во овие околности.

Повторно набљудување на серумските концентрации на литиум се прави при промена на неговата доза, промени на другите лекови или, пак, при промена на симптоматологијата на растројството. Регуларното долготрајно набљудување на концентрациите на литиум е основно за да се избегне акутна или хронична интоксикација. Акутните несакани ефекти вклучуваат тремор, полидипсија, полиурија, наузеја, дијареја итн. Нефрогениот дијабетес инсипидус е чест несакан ефект од Литиумот. Хроничните несакани ефекти вклучуваат субјективни когнитивни ефекти, тироидна и паратироидна дисфункција, како и ренална дисфункција. Колку е повисока концентрацијата на литиум поголем е ризикот од токсични презентации.

Литиумот има значајна улога во третманот на БАР. При ординирањето Литиум секогаш треба да се помисли на можните интеракции со други лекови и каков ефект ќе имаат тие врз пациентите. Унапреденото познавање на набљудувањето ќе придонесе за подобар исход кај пациентите.

 

Интеракции со литиум

Литиумот не се метаболизира и речиси целосно се елиминира преку бубрезите. Како резултат на тоа, серумските нивоа на литиум се чувствителни на физиолошките фактори кои ја погодуваат реналната функција, вклучувајќи ги возраста, дехидратацијата... Поради тесниот терапевтски опсег, и минорни промени во концентрациите на литиум во плазмата може да доведат до значајни клинички последици. Интеракциите со литиум, главно, се јавуваат преку директен ефект на другите лекови врз реналната функција, особено гломеруларната филтрација и апсорпцијата на натриум.

Интеракции ↑ литиум
SSRI
NSAIDs
ACE inhibitors Angiotensin-II receptor antagonists
Diuretics: thiazides, spironolactone, furosemide
Others: metronidazole, topiramate, tetracycline
Интеракции ↓ литиум
Interactions that may cause or aggravate neurotoxicity
Antipsychotics: haloperidol, clozapine, phenothiazineRare: confusion, disorientation, lethargy, tremor, EPS
SSRIs, TCAMay precipitate serotonin syndrome
Calcium channel blockersMay lead to ataxia, confusion, somnolence, reversible after discontinuation
Carbamazepine, methyldopaMay lead to dizziness, somnolence, confusion
Xanthines: theophylline, caffeine
Alkalizing agents (sodium bicarbonate)
Acetazolamide, urea

Рутинското набљудување на серумските нивоа на литиум треба да се врши еднаш неделно, по започнувањето на третманот, па сѐ до постигнувањето стабилна доза. По воспоставувањето стабилна доза, серумските нивоа треба да се набљудуваат најмалку на секои 3 месеци. Дополнително набљудување е потребно ако се јават знаци на токсичност на литиум, промена на дозата, развој на други болести, знаци на маничен или на депресивен релапс, дехидратација или друга значајна промена во внесувањето натриум или во рамнотежата на течностите. Исто така, значајно е редовно да се набљудува реналната функција за навремено да се детектира и да се менаџира ренално нарушување.

Набљудување литиум
Бубрежна и тироидна ф-ја пред почеток ЕКГ кај > 50 год.Пред почеток на третман Еднаш-двапати годишно
Литиум – конц. во плазмата, редовно7, 14, 28 ден... на 3, 6, 12 месеци
7, 14, 28 ден... на 3, 6, 12 месеци Промена на доза, друг лек, дехидратација, фебрилност
Крвни анализи, тел. тежинаГликемија, липиди, хапатални ензими, БМИ
Несакани ефекти, редовност на третман

Интоксикација со литиум

Пациентите треба да бидат внимателни со знаците и со симптомите на претстојна интоксикација со литиум, како што се:

 · гастроинтестинални: напредна анорексија, дијареја и повраќање;

 · симптоми од ЦНС: мускулна слабост, намалена координација, сонливост или летаргија, атаксија, тинитус, заматен вид, дизартрија и тремор.

Ако се појават знаци на токсичност, пациентите треба веднаш да ја прекинат употребата на литиум и да побараат лекарска помош.

 

Заклучок

Докторите и пациентите треба да бидат внимателни со факторите што го редуцираат клиренсот на литиум поради неговиот тесен терапевтски опсег.

Интеракциите со литиум, главно, се јавуваат преку директен ефект на другите лекови врз бубрезите.

Неопходно е регуларно набљудување на серумските концентрации на литиум и проценка на пациентите за евентуални знаци на токсичност во текот на истовремен третман со сомнителни лекови за можни интеракции.

Потребно е или да се промени дозата на литиум или да се прекине лекот (ако е тоа соодветно) кој влегува во интеракција со него.

 

Улогата на атипичните антипсихотици во третманот за одржување

Втората генерација на антипсихотици сѐ повеќе се користи како третман за одржување кај БАР, како монотерапија или како адјувантна терапија. FDA ја одобри употребата на атипичните антипсихотици како третман за одржување кај БАР. Иако овие антипсихотици се класифицирани во една група, нивните фармаколошки карактеристики, ефикасноста и толерабилноста кај БАР се разликуваат. Ова е особено случај при спречување депресивни епизоди, каде што нивните клинички ефекти, веројатно, се помалку изразени (со исклучок на Кветијапинот).

За пациентите кои се интолерантни на литиум третманот за одржување со атипични антипсихотици е соодветен, со индивидуализиран третман и со менаџмент на евентуалните несакани ефекти, како и со можна употреба на други агенси за спречување на депресијата. При третманот за одржување на БАР може да се употребуваат Оланзапин, Кветијапин, Арипипразол и Рисперидон од групата на атипични антипсихотици.  

 

Употребата на антидепресиви кај БАР

Клучното прашање во врска со употребата на антидепресиви кај БАР не треба да биде дали антидепресивите се ефикасни за биполарна депресија и дали се штетни за пациентите со БАР. Вистинското прашање треба да биде за кои пациенти со БАР антидепресивите ќе бидат корисни, а за кои ќе бидат штетни. Антидепресивите SSRI, генерално, треба да бидат ординирани кај пациентите со БАР како прва линија за антидепресивен третман во однос на SNRI, како резултат на поголемата можност за премин во друга фаза на растројството, поврзана со последниве, но, сепак, кај некои пациенти со БАР ќе бидат ординирани и SNRI.

Не можеме однапред да го знаеме соодносот ризик/придобивка од антидепресивите за секој индивидуален пациент. Затоа, кога се ординира антидепресивот, треба да имаме сознанија за потенцијалните ризици. Кај биполарната депресија почетен третман се психостабилизаторите, а адјувантен антидепресивен третман треба да се земе предвид ако оваа стратегија не успее. Особено внимание е потребно при вклучување антидепресив кај пациент кај кој постои агитација, претходно антидепресивно-индуцирано влошување на состојбата, податок за брза промена на фазите или семејна историја за манија.

Подгрупата на пациенти со БАР за кои комбинацијата психостабилизатор/антидепресив е оптимален третман за одржување се идентификува со:

1. акутна антидепресивна ефикасност;

2. еден или повеќе обиди да се прекине антидепресивот, а кои резултирале со депресивен релапс.      

 

 

Интеракциите меѓу атипичните антипсихотици и антидепресиви

Приближниот терапевтски концентрациски опсег во плазмата е сугериран за повеќето атипични антипсихотици. Интеракциите со други лекови кои значително ја намалуваат или ја зголемуваат концентрацијата на овие агенси надвор од нивниот опсег може да доведат до несакани ефекти или да ја намалат клиничката ефикасност. Повеќето значајни интеракции со атипичните антипсихотици се случуваат преку системот цитохром P450 (CYP). Во пракса, најчесто, со атипичните антипсихотици се ординираат антидепресивите SSRI и SNRI.

Во споредба со SSRI и со SNRI, антидепресивите имаат незначителни до умерени карактеристики на инхибиција CYP и обично не водат до значителни интеракции со атипичните антипсихотици. Венлафаксинот е слаб инхибитор на CYP1А2, CYP3А4 и на CYP2D6.

Антидепресивите SSRI се најчесто ординирани антидепресиви поради својата безбедност и ефикасниот профил. Но SSRI можат да предизвикаат значителни интеракции со лекови преку инхибицијата CYP и не треба секогаш да се сметаат за безбедни кај секој пациент. Овие лекови се разликуваат според својата потентност и според типовите на ензимската инхибиција CYP. На пример, Флуоксетинот и Пароксетинот се потентни инхибитори на CYP2D6. Сертралинот е умерен инхибитор на CYP2D6, додека, пак, Циталопрамот и Есциталопрамот речиси и да немаат инхибиторски карактеристики на CYP.

Флуоксетинот ја зголемува серумската концентрација на клозапин во просек од 40 до 70 % и значително ја зголемува серумската концентрација на рисперидон и на неговиот активен метаболит. Во комбинација со Оланзапинот тој не ја менува својата концентрација во плазмата, а во конкомитантната администрација на Флуоксетин не ја погодува ниту серумската концентрација на кветијапин. Во комбинација со Арипипразол доведува до зголемување на неговата концентрација во плазмата (околу 45 %).

Пароксетинот доведува до значително зголемување на концентрациите на рисперидон во плазмата и на неговиот метаболит (околу 40 – 50 %). Пароксетинот, исто така, ја зголемува и концентрацијата на клозапин во плазмата. Значително се зголемува концентрацијата на арипипразол во плазмата при коадминистрација на пароксетин (40 – 50 %). При коадминистрација со Кветијапин, пароксетинот не доведува до промена на серумските концентрации на кветијапин.

Сертралинот, веројатно, не индуцира ниту инхибира ниеден од ензимите CYP. Во доза од 50 мг дневно не го менува нивото на рисперидон, а во дневна доза од 100 мг лесно ги зголемува просечните концентрации на метаболит на рисперидонот, но тоа не е клинички значајна промена. Во дневни дози од 150 мг доведува до зголемување на вкупната концентрација на активниот метаболит на рисперидонот и на концентрацијата на оланзапин во плазмата. При коадминистрација со Клозапин, Сертралинот ја зголемува концентрацијата на клозапин во плазмата, но не ја погодува значително неговата концентрација во плазмата. Сертралинот, во комбинација со Кветијапинот и со Арипипразолот, не доведува до значителни промени на нивните концентрации во плазмата.

Циталопрамот и Есциталопрамот се слаби инхибитори на CYP2D6. Како резултат на нивниот минимален ефект врз метаболизирачките ензими, не се очекува да доведат до клинички значајни интеракции со атипичните антипсихотици. Покажано е дека Есциталопрамот не ја модифицира концентрацијата на клозапин во плазмата при конкомитантна администрација. Во комбинација со Рисперидонот не доведува до промени на неговата концентрација во плазмата, а, исто така, не ја погодува ниту концентрацијата на оланзапин во плазмата при конкомитантна администрација. Единствено при комедикација со кветијапин и со арипипразол доведува до лесно зголемување на серумските концентрации на двата атипични антипсихотици.

Венлафаксинот е послаб инхибитор на CYP2D6 отколку Пароксетинот, Флуоксетинот и Сертралинот. При комедикација со Рисперидон доведува до минимални и клинички нерелевантни промени на рисперидонот. Ниските и умерените дози на Венлафаксин не ги погодуваат значително нивоата на клозапин во плазмата. Конкомитантната администрација со Венлафаксин не е поврзана со промените на серумските концентрации на кветијапин, оланзапин и на арипипразол.

 

Practical summary of SSRIs/SNRIs and SGAs drug interactions

Mood stabilizersSGAsEffect
Valproic acid CarbamazepineClozapine Risperidone Olanzapine Aripiprazole Clozapine Risperidone Olanzapine Quetiapine AripiprazoleVariable results reported ( ↑and ↓ ) no significant changes ↓ 20-53% plasma concentrations AUC ↓ 26%, CL ↑ 24% ↓ 50% plasma concentration ↓ 50% total active moiety? concentration, risperidone CL 2-fold ↓59% median serum concentration ↑CL 7,5-fold ↓ 9-fold C/D ratio ↓ AUC 71%, CL ↑ 4-fold
LamotrigineClozapine Risperidone OlanzapineNo significant changes

Интеракциите меѓу психостабилизаторите и атипичните антипсихотици

Карбамазепинот е потентен индукатор на CYP1А2, CYP3А4 и на CYP2D6, што доведува до потенцијално клинички значителна редукција на концентрациите на лековите. Карбамазепинот ја намалува серумската концентрација на клозапин за околу 50 %. Во комбинација со Рисперидонот, Карбамазепинот ја намалува за 50 % концентрацијата на неговиот активен метаболит и двојно го зголемува неговиот клиренс. Со Оланзапинот доведува до значително намалување на вредноста на просечните концентрации на оланзапин и го зголемува неговиот клиренс. Карбамазепинот ја намалува концентрацијата на слободниот оланзапин. Во комбинација со Кветијапин, Карбамазепинот ја намалува вредноста на просечните концентрации на кветијапин и го зголемува неговиот клиренс. Карбамазепинот значително ја намалува просечната серумска концентрација на арипипразол.

Ламотригинот нема значителен ефект врз просечните нивоа на клозапин во плазмата, како и врз просечните концентрации на активен метаболит на рисперидонот. Единствено нивоата на оланзапин во плазмата се покачуваат во комбинација со ламотригинот, но, сепак, нивоата остануваат во препорачаниот терапевтски опсег.

Валпроичната киселина компетитивно го инхибира CYP2C9, а слабо ги инхибира CYP3А4 и CYP2C19. Во комбинација со Клозапинот се презентирани варијабилни резултати, при што или концентрациите на клозапин во плазмата лесно се намалуваат или, пак, лесно се зголемуваат со валпроична киселина како дополнителна терапија. Во комбинација со Рисперидонот не настануваат значителни разлики. Во комбинација со Оланзапинот валпроичната киселина ги намалува неговите концентрации, но, иако додавањето валпроична киселина е поврзано со лесно намалување на концентрациите на оланзапин во плазмата, тие се без клинички последици. Во комбинација со Арипипразолот валпроичната киселина ја намалува неговата просечна концентрација и го зголемува неговиот клиренс.

 

 

         Summary of drug-drug interactions between mood stabilizers and SGAs

Mood stabilizers SGAs Effect
Valproic acid ClozapineVariable results reported ( ↑ and ↓ )
Risperidoneno significant changes
Olanzapine↓ 20-53% plasma concentrations
AripiprazoleAUC ↓ 26%, CL ↑ 24%
Mood stabilizersSGAsEffect
Valproic acidClozapine Risperidone Olanzapine AripiprazoleVariable results reported ( ↑ and ↓ ) no significant changes ↓ 20-53% plasma concentrations AUC ↓ 26%, CL ↑ 24%
CarbamazepineClozapine Risperidone Olanzapine Quetiapine Aripiprazole ↓ 50% plasma concentration ↓ 50% total active moiety? concentration, risperidone CL 2-fold ↓ 59% median serum concentration ↑ CL 7,5-fold ↓ 9-fold C/D ratio ↓ AUC 71%, CL ↑ 4-fold
Lamotrigine Clozapine Risperidone Olanzapine No significant changes

Заклучок

Стратегијата за медикаментозна аугментација треба да биде внимателно евалуирана. Клиничарите треба внимателно да ги набљудуваат пациентите во текот на неколку седмици и да имаат јасни сознанија за потенцијалните фармакокинетски/фармакодинамични алтерации на лековите што се аугментираат, заедно со третманот и со атипичните антипсихотици.

Овие податоци даваат концепти кои се суштински за да се оптимизира лекувањето на пациентот, за да се максимизираат саканите клинички исходи, за да се спречат значителните медикаментозни интеракции и за да се минимизираат несаканите ефекти.    

 

 

Референции

1.      Spina E & Leon J de. Clinically relevant interactions between newer antidepressants and second-generation antipsychotics. Expert Opin Drug Metab Toxicol 2014; 10(5):721-746.

2.      Kennedy WK, Jann MW, Kutscher EC. Clinically significant drug interactions with atypical antipsychotics. CNS Drugs 2013; 27:1021-1048.

3.      Drug interactions with lithium and therapeutic drug monitoring. Medsafe publications. 2017; 38(3):36-38.

4.      Malhi GS, Bell E, Outhred T, Berk M. Lithium therapy and its interactions. Aust Prescr 2020; 43:91-93.

5.      Gitlin M. Antidepressants in bipolar depression: an enduring controversy. Int J Bipolar Disord 2018; 6:25.

6.      Jauhar S & Young AH. Controversies in bipolar disorder; role of second-generation antipsychotic for maintenance therapy. Int J Bipolar Disord 2019;7:10.

7.     Mclnerney SJ&Kennedy SH. Review of evidence for use of antidepressants in bipolar depression. Prim Care Companion CNS Disord 2014; 16(5):10.4088/PCC.14r01653.

Доц. д-р Зоја Бабинкостова

ЈЗУ Универзитетска клиника за психијатрија , Скопје